Waarom heeft Amsterdam zo'n groot crackprobleem? En vijf andere vragen

In dit artikel:

Het gebruik van crack is in Amsterdam de afgelopen jaren zichtbaarder geworden. Bewoners en professionals melden meer openlijk drugsgebruik, vervuiling, intimidatie en gevoelens van onveiligheid in onder meer parken, rond het Centraal Station en in enkele woonwijken. Volgens burgemeester Femke Halsema stappen sommige langdurige heroïnegebruikers over op crack, terwijl ook nieuwe gebruikersgroepen ontstaan.

Hoe groot die groep precies is, is onzeker. Mainline schat het aantal regelmatige crackgebruikers in Amsterdam op 3.000 tot 9.000; landelijk werd in 2023 een aantal van 27.900 problematische gebruikers geraamd. GGD-onderzoeker Thijs Fassaert denkt dat het aantal toeneemt, mede doordat cocaïne goedkoper, goed verkrijgbaar en van betere kwaliteit is geworden. Betere gegevens zijn volgens hem nodig om dat vast te stellen.

De zichtbaarheid van het probleem hangt ook samen met veranderde leefomstandigheden. Een tekort aan laagdrempelige opvang en dagbesteding, eenzaamheid, woningnood en problemen in de geestelijke gezondheidszorg duwen kwetsbare mensen vaker de openbare ruimte in. Crack veroorzaakt bovendien een korte, intense roes, waardoor gebruikers snel opnieuw naar de drug verlangen. In tegenstelling tot de heroïne-epidemie ontbreekt een vervangend middel zoals methadon, dat gebruikers en hulpverleners beter in beeld hield.

De gebruikersgroep is divers. Naast oudere, relatief stabiele voormalige heroïnegebruikers zijn er jongere mensen met een chaotischer bestaan en vaak meervoudig middelengebruik. Het gaat om dakloze en gehuisveste gebruikers, onder wie Nederlanders, EU-migranten en mensen van buiten de EU. Veel gebruikers hebben daarnaast te maken met trauma, verwaarlozing en andere complexe problemen; drugsgebruik kan daarbij als zelfmedicatie functioneren.

Het Oosterpark geldt al langer als ontmoetingsplek voor gebruikers. Een tijdelijke gebruikersbus, die tussen april vorig jaar en afgelopen zomer gelegenheid bood om drugs veilig en uit het zicht te gebruiken, werd beëindigd omdat de buurt juist meer overlast ervoer. Ook in het Noorderpark, Vondelpark, Westerpark, op de Wallen en in wijken als de H-buurt en rond Delflandplein zijn meldingen van dealen, afval en onvoorspelbaar gedrag toegenomen. De GGD bereidt nieuw onderzoek voor naar gebruikers op deze zogenoemde hotspots.

De politiek is verdeeld over de aanpak. Sommige partijen willen harder optreden tegen overlastgevende gebruikers, terwijl andere vooral meer zorg en opvang bepleiten. Een raadsmeerderheid wil het boetebeleid voor buitenslapers afschaffen. Halsema wil meer gebruikersruimtes openen, onderzoekt oplossingen voor de H-buurt en overweegt gerichte acties op plekken waar de situatie escaleert. Tegelijk waarschuwt zij dat woningnood en de druk op de GGZ het aantal dakloze mensen vergroten. De vier grote steden hebben het kabinet bovendien gevraagd onderzoek naar een medicijn tegen crackverslaving mogelijk te maken. Volgens de GGD is een snelle oplossing niet realistisch en is samenwerking met andere steden nodig.