Topstuk uit Palmhoutwrak onder de loep: wat vertelt het astrolabium?

In dit artikel:

Het zee-astrolabium dat in 2024 uit het Palmhoutwrak werd geborgen, is na maanden van restauratie en conservering aangekomen in Huis van Hilde. Het bijna vier eeuwen oude instrument is een topstuk van de tentoonstelling *Schip vol raadsels*. Wereldwijd zijn slechts ongeveer honderd vergelijkbare zee-astrolabia bekend.

Hydrograaf en specialist in historische navigatie-instrumenten Nicolàs de Hilster onderzoekt het sterk gecorrodeerde, maar complete exemplaar. Met een zee-astrolabium konden zeelieden de hoogte van de zon meten en daarmee hun breedtegraad bepalen. Voor het vaststellen van de lengtegraad was het instrument ongeschikt. Het werd daarom vooral gebruikt tijdens oceaanreizen of vaarten voorbij de evenaar.

De belangrijkste vraag is of het instrument daadwerkelijk aan boord van het 17e-eeuwse schip werd gebruikt, of als handelswaar werd vervoerd. Het astrolabium is van Iberisch type en kan in Spanje of Portugal zijn ingekocht als halffabricaat. De aanwezige schaalverdeling en eventuele ingeslagen cijfers kunnen aanwijzingen geven. Ontbreken die cijfers, dan kan het instrument onafgemaakt voor de handel zijn bestemd; aanwezigheid ervan bewijst echter niet dat het ook daadwerkelijk voor navigatie is gebruikt. Door de corrosie zijn de markeringen moeilijk zichtbaar, waardoor De Hilsters onderzoek uitsluitsel moet bieden.