Spannend jaar voor Tata Steel: 'Zonder miljardensteun wordt het een onmogelijk verhaal'
In dit artikel:
Tata Steel in IJmuiden staat aan het begin van een ingrijpende transformatie waarvoor 2026 cruciaal wordt: dat jaar moeten belangrijke beslissingen vallen over miljardensteun, reorganisaties en vergunningen die bepalen of het bedrijf in 2045 schoon en winstgevend kan produceren. De fabriek moet geleidelijk overstappen van kolen naar gas en biomethaan en uiteindelijk naar waterstof. Dat vergt nieuwe productie-installaties (een combinatie van DRI en vlamboogovens), infrastructuur voor tijdelijke CO2-opslag en een waterstoftransportroute.
Financiën en afspraken
Het bedrijf en het Rijk tekenden onlangs een intentieverklaring voor zogenoemde maatwerkafspraken. Volgens die plannen nemen Tata en het moederbedrijf in India 2 tot 4,5 miljard euro voor hun rekening voor de eerste vergroeningsfase; het Rijk zou maximaal 2 miljard aan directe subsidie bijdragen, naast andere subsidiemogelijkheden. Deze steun is volgens de centrale ondernemingsraad onmisbaar voor het voortbestaan van de Nederlandse staalactiviteiten. Voordat het zover is, moeten echter nog toestemming van de Europese Commissie voor staatssteun, een eventueel nieuw kabinet en een gunstig onafhankelijk gezondheidsonderzoek worden afgerond.
Werk en organisatie
Tegelijkertijd ondergaat Tata Steel een grootschalige reorganisatie. In april kondigde de directie een krimp van 1.600 voltijdsbanen aan; na gesprekken met vakbonden en de ondernemingsraad is dat teruggebracht naar ongeveer 1.200 van in totaal ~9.000 werknemers. De komende maanden moeten deze ontslagen en herplaatsingen worden uitgevoerd, terwijl het bedrijf de dagelijkse productie draaiende wil houden. Vakbondsvertegenwoordigers wijzen op risico’s zoals verlies van kennis door ouderen die vertrekken, en verwachten pittige cao-onderhandelingen. De verhoging van directiesalarissen de afgelopen jaren, tot gemiddeld ruim een miljoen per jaar, voedt onvrede bij werknemers.
Milieu- en veiligheidsvragen
Er is sinds kort extra aandacht voor milieuproblemen: staalslakken (restproduct) bleken verspreid door het land aanwezig en kunnen giftige stoffen lekken; belangengroepen vinden dat Tata hier zelf verantwoordelijk voor moet opruimen. Lokale actiegroepen en bewonersgroepen bekritiseren dat het bedrijf zichzelf te veel controleert. Ook lopen juridische stappen en klachten: Greenpeace en lokale actiegroepen deden aangifte, en het Openbaar Ministerie onderzoekt sinds enkele jaren mogelijke strafbare vervuiling, onder andere naar aanleiding van een massa-aangifte van bijna 1.100 omwonenden uit 2021.
Vergunningen en productiehobbels
Toezichthouder ODNZKG signaleerde ernstige gebreken in één van de kooksfabrieken (voorbewerking van kolen) en stelde een termijn voor herstel; als oplossingen uitblijven kunnen stappen volgen tot intrekking van de vergunning. De kooksfabriek is echter volgens de directie essentieel zolang de vergroening nog niet is voltooid, en Tata geeft aan juridische middelen te zullen inzetten als dat nodig is. Daarmee is de balans tussen het uitvoeren van noodzakelijke verbeteringen, voldoen aan vergunningseisen en doorgaan met productie een belangrijk spanningsveld.
Technische en strategische uitdagingen
Het plan om DRI-technologie te combineren met vlamboogovens bestaat in zichzelf, maar nog niet op de schaal die in IJmuiden nodig is. De eerste conversie- en proeffasen moeten aantonen dat de installaties betrouwbaar zijn; daarna volgen nog meer omzettingen, waarvoor mogelijk geen extra overheidssteun beschikbaar zal zijn. Leidinggevenden en OR zien de technische route als haalbaar maar benadrukken dat veel op elkaar moet aansluiten: subsidieafspraken, vergunningen, gezond personeel en werkende nieuwe installaties.
Voor 2026 liggen dus meerdere onzekere dossiers tegelijk op tafel: definitieve staatssteun en goedkeuring, de uitvoering van ontslag- en herplaatsingsplannen, herstel en controle van verouderde fabrieken, lopende juridische procedures en het praktische risico van opstarten met nieuwe technologieën. Als al die factoren meewerken, kan Tata Steel IJmuiden de transitie maken; bij te veel tegenvallers hangt zowel de financiële levensvatbaarheid als de continuïteit van de werkgelegenheid in Nederland aan een zijden draadje.