Rattenoverlast moeilijk te bestrijden: ''Ze lopen niet zomaar in een val''

In dit artikel:

In grote delen van Noord-Holland groeit de overlast door ratten, met recent sterke klachten uit de Kleverparkbuurt in Haarlem waar bewoners al jaren last hebben van ratten in kruipruimtes, tuinen en woningen. Zij dringen aan op ingrijpende aanpassingen aan het rioolstelsel om de dieren buiten te houden. Ook in Amsterdam leidde knaagdieroverlast onlangs tot de sluiting van een horecagelegenheid na een NWVA-inspectie, en overvolle afvalcontainers blijven op straatproblemen wijzen.

Onderzoek waaraan GGD Amsterdam meewerkte laat zien dat de rattenpopulatie toeneemt; hogere temperaturen door klimaatverandering bevorderen voortplanting, ook in wintermaanden. Tegelijkertijd zorgen stedelijk groen en extra beplanting voor meer schuilplaatsen. Menselijk gedrag speelt mee: bij warmer weer blijft er vaker voedsel op straat achter, wat knaagdieren aantrekt.

Sinds 2023 geldt een praktisch verbod op veel gifmiddelen, waardoor bestrijdingsdiensten overstappen op Integrated Pest Management (IPM). Die aanpak combineert vallen, afdichten van toegangen en preventieve maatregelen en vereist ook medewerking van bewoners om voedselbronnen te verwijderen. IPM is effectiever op lange termijn maar duurder: bedrijven moeten vaker terugkomen, waardoor sommige bewoners de kosten mijden totdat toezichthouders ingrijpen. Een groot obstakel is dat individuele panden vaak geen bescherming bieden zolang de buurt, bijvoorbeeld door volle containers, aantrekkelijk blijft voor ratten.

Als alternatieve bestrijdingsmethode zijn fretten ingezet: in één Amsterdamse zaak werden fretten gebruikt samen met honden; de methode riep ethische bezwaren op en de Amsterdamse wethouder wees een pilot af vanwege dierenwelzijnsargumenten. Rotterdam start wel een proef met fretten.

Gezondheidsrisico’s door ratten zijn reëel maar beperkt: besmettingen op mensen komen zelden voor. De bekendste ziekte is leptospirose (ziekte van Weil), met enkele tientallen meldingen per jaar volgens het RIVM. Wel is het verstandig contact met warm stilstaand water te vermijden, omdat de bacterie daar langer kan overleven.

Kortom: de rattenoverlast groeit door een mix van klimaat, stedelijke inrichting en menselijk gedrag. Effectieve bestrijding vraagt gecombineerde maatregelen van gemeenten, bedrijven en burgers — structurele riool- en vuilnisoplossingen, strengere preventie en bereidheid om in langere, duurdere IPM-trajecten te investeren — en afstemming over welke methoden ethisch en praktisch acceptabel zijn.