Oorlog verdreef inwoners Den Helder uit hun stad

In dit artikel:

Frits Kool verzamelde mondelinge herinneringen aan de Duitse bezetting van Den Helder en bracht ze samen in een boek. De stad aan de Noordzee werd tijdens de Tweede Wereldoorlog zwaar getroffen omdat de Duitsers, bang voor een geallieerde invasie, grote delen van de kust ontruimden en verdedigingswerken aanlegden. Den Helder kreeg het zwaar te verduren: het werd minimaal 117 keer gebombardeerd, eerst door de Duitse luchtmacht en later door de geallieerden, met doelen als de marinehaven, de Rijkswerf en vliegveld De Kooy. Woonwijken, winkels en huizen liepen schade op; het stadsdeel Ouwe Helder werd door de bezetter gesloopt.

Ruim tienduizenden bewoners vluchtten: eerst uit paniek, later omdat het verplicht werd. Meer dan 30.000 mensen uit de regio raakten ontheemd en veel gezinnen trokken naar evacuatieplaatsen zoals Breezand, Spierdijk, Sneek, Hasselt, Twello, Kinderdijk en Ridderkerk. Kool sprak 22 hoogbejaarden over hun jeugd in Den Helder en hun ervaringen op de vlucht — slapen op zolders, in boerenschuren of op noodbedden, wachten en hopen temidden van onzekerheid.

Kool, zelf in 1944 in Alkmaar geboren, verweeft ook familiegeschiedenis (zijn ouders raakten in contact doordat zijn moeder geëvacueerd was naar Broek op Langedijk). Het boek laat zien hoe geloof voor velen een houvast was: kerken zaten vol en religie gaf woorden en troost in de beproeving, terwijl anderen twijfelden. Predikant ds. Lever, die zijn jeugdherinnering deelt, zegt beeldend over de luchtaanvallen: „Als je ze hoort fluiten, komen ze niet op je hoofd terecht, maar ergens anders.” Het verhaal belicht zowel materiële verwoesting als de menselijke veerkracht en zingeving in een ingrijpende periode.