Middeleeuwse bakstenen zetten archeologen op dwaalspoor: "Ergens klopte er iets niet"

In dit artikel:

Tijdens herinrichting van de Heul — in het oudste deel van Alkmaar — ontdekte een aannemer bij graafwerk grote veertiende-eeuwse bakstenen. Stadsarcheologen Nancy de Jong en Niels Tuinman werden meteen ingeschakeld omdat de vindplaats en de manier waarop de stenen lagen, vragen opriepen: de structuren zagen er deels uit als een kademuur, maar er verschenen ook andere muurtjes en een soort overbrugging. "Ergens klopte er iets niet," zei een van de archeologen over de eerste waarnemingen.

Om duidelijkheid te krijgen doken de archeologen in het Regionaal Archief en bestudeerden de originele ontwerptekening van het dempen van de Heul. Daaruit bleek dat rond 1870 de gracht (de Laat en het verlengde de Heul) werd gedempt en dat in de uitvoering veel materialen moesten worden hergebruikt. Dat verklaarde het raadsel: de aannemer had in feite een negentiende-eeuws riool blootgelegd dat in het oude grachttracé was aangelegd en opgebouwd uit hergebruikte middeleeuwse bakstenen; de aangetroffen andere muur bleek de oorspronkelijke kade.

De vondst illustreert hoe hergebruik van bouwmateriaal archeologische interpretatie kan compliceren. Zoals De Jong opmerkt: "We gaan nu prat op circulair, maar vroeger was dat de norm." Hergebruik kan onderzoekers op het verkeerde been zetten, waardoor intuïtie minstens zo belangrijk is als technische analyse. Hoewel de vondst geen grote doorbraak is voor de wetenschap, noemde een betrokken archeoloog het toch een opvallende verrassing: "een negen op een schaal van tien."

Het onderzoek wordt in het nieuwe jaar voortgezet; archeologen hopen bij verdere opgravingen sporen te vinden die dichter bij het voormalige klooster in dit stadsdeel liggen. De combinatie van veldwaarneming en archiefonderzoek maakte het mogelijk om de lagen geschiedenis — middeleeuws materiaal verwerkt in negentiende-eeuwse infrastructuur — te ontleden en de vondst correct te duiden.