Zo maakte voormalige kerk De Zaaier plaats voor distilleerderij en worstelaars

In dit artikel:

Aan de Keizersgracht staat nog altijd het pand dat ooit kerk De Zaaier huisvestte, maar het is al een eeuw geen herkenbare gebedsruimte meer. De oorspronkelijke parochie verhuisde in 1929 naar een nieuw gebouw aan de Rozengracht; het oude kerkgebouw werd daarna verkocht en na 1949 ingrijpend van bestemming veranderd. Gevel en dak werden aangepast, maar de onderliggende structuur van de negentiende-eeuwse kerk bleef grotendeels behouden.

Op dezelfde plek was in de zeventiende eeuw al een schuilkerk actief: katholieken kwamen in een pakhuis op zolder bijeen omdat openlijke katholieke kerken in het protestantse Amsterdam toen niet mochten. Die geschiedenis verklaart de naam De Zaaier; formeel droeg de later gebouwde kerk de naam van de Heilige Ignatius. Nadat aan het eind van de achttiende eeuw katholieken gelijke rechten kregen, werden in de negentiende eeuw zichtbare kerken gebouwd — De Zaaier is daar een voorbeeld van. Architect en aannemer Johannes van Straaten, bekend van de Beurs van Zocher, ontwierp de kerk die in 1837 werd opgetrokken in de negentiende-eeuwse neoklassieke stijl.

Veel oorspronkelijke details zijn verdwenen: een timpanon en een torentje met beelden die vroeger duidelijk maakten dat het een kerk was, ontbreken nu. Wel is de centrale hoofdingang met de klassieke deuromlijsting nog herkenbaar; de vroegere zij-ingangen zijn vervangen door ramen. Architectuurhistoricus Pieter Vlaardingerbroek wijst erop dat de uiterlijke kerkherkenbaarheid daardoor sterk afneemt, terwijl de kern van het gebouw nog terug te voeren is op de kerkconstructie.

Functioneel heeft het pand een lange reeks gedaanten aangenomen. Na dienst als pakhuis voor een distilleerderij bood het later ruimte aan worstelvereniging Hercules. Oud-worstelkampioen Bert Kops herinnert zich met plezier de trainingszalen en zelfs het barretje "waar vroeger het altaar was": "Ik heb er een geweldige tijd gehad." Daarna diende het als expositieruimte en wisselde het nog diverse bestemmingen; momenteel huist er een kledingmerk.

Het verhaal van De Zaaier illustreert hoe grachtenpand, religieuze geschiedenis en stedelijke herbestemming in Amsterdam over elkaar heen lagen: monumentale sporen blijven zichtbaar, maar de functie en verschijningsvorm van gebouwen kunnen in de loop van decennia ingrijpend veranderen.