In bunkers, een garage en opgerold in een grot: het bizarre oorlogsavontuur van de Nachtwacht

In dit artikel:

Tijdens de Tweede Wereldoorlog, op 23 maart 1942, kreeg de familie Beentjes het verzoek om de beroemde schilderij 'De Nachtwacht' onderdak te bieden. De opmerkelijke geschiedenis van dit meesterwerk wordt verteld door Paula Beentjes, de dochter van 'Zwarte Jaap' Beentjes, in een aflevering van de podcast 'De Reizen van de Nachtwacht'. Het schilderij arriveerde in Castricum in mei 1940, maar kon niet door de ingang van de kunstbunker worden gebracht en werd tijdelijk opgerold op een grasveld onder het gedreun van bommenwerpers.

De Nachtwacht verbleef een jaar in Castricum voordat hij naar een definitieve bunker in Heemskerk werd overgebracht. Echter, door de bouw van de Atlantikwall door de Duitse legerleiding werd duidelijk dat de kunstschatten in de duinen niet veilig waren. In Maastricht werd een grote kluis gecreëerd om de 750 belangrijkste kunstwerken van Nederland te beschermen.

Op de dag dat de kunstschatten naar Maastricht werden verplaatst, werden ze geladen in vrachtwagens, waaronder de garage van Beentjes, die leegstond omdat de Duitsers hun bussen hadden ingevorderd. De schilderijen werden de volgende dag per trein naar de Sint Pietersberg gestuurd.

Ondanks de risico's en de constante aanwezigheid van Duitse officieren, bleven de schilderijen, waaronder de Nachtwacht, goed beschermd. Na de bevrijding van Nederland in mei 1945 werden de kunstschatten op 25 juni terug naar Amsterdam vervoerd. Bij terugkomst in het Rijksmuseum werd met spanning gewacht op de conditie van de Nachtwacht, die, tot ieders opluchting, ongehavend bleek te zijn. Het schilderij is zo de barre oorlogsjaren doorgekomen, maar niet zonder enige anekdote, waarbij de directeur van het museum bij het onthullen bijna op het doek viel.