Hoe kom je aan een lintje? En nog vier vragen over koninklijke onderscheidingen
In dit artikel:
Jaarlijks ontvangen ongeveer 3.000 Nederlanders een koninklijke onderscheiding tijdens de zogenoemde lintjesregen, meestal als erkenning voor jarenlang vrijwilligerswerk of bijzondere verdiensten. Een onderscheiding komt niet vanzelf: iemand moet worden voorgedragen via de Kanselarij. De procedure begint bij de woonplaats van de kandidaat, waar de gemeente een voorgesprek voert; daarna volgt een officiële aanvraag met aanbevelingsbrieven. Gemeente en provincie geven advies, maar de Kanselarij neemt het definitieve besluit en kan, als haar advies afwijkt, het dossier terugsturen voor heroverweging. Pas nadat de koning heeft ondertekend, kan de onderscheiding worden uitgereikt.
Er bestaan weinig harde regels, maar de normen zijn niet vrijblijvend: vaak wordt minimaal vijftien jaar inzet als vrijwilliger verwacht, betrokkenheid bij meerdere organisaties en een aantoonbare maatschappelijke bijdrage. Sommige gemeenten geven extra toelichting op hun criteria, maar anderen vermijden dat juist om te voorkomen dat aanvragers hun dossier gaan ‘tunen’. Wie in aanmerking wil komen voor uitreiking tijdens de jaarlijkse lintjesregen, moet de aanvraag vóór 1 juli indienen; voor uitreikingen op andere momenten geldt meestal een termijn van ten minste zes maanden.
Ontvangers zijn gemiddeld rond de 60 jaar vanwege de vereiste staat van dienst, al zijn er uitzonderingen: in 2024 kreeg de toen 17-jarige Jade Kops een onderscheiding voor haar inzet tegen kinderkanker. Het aantal onderscheidingen per gemeente varieert: sommige jaren kunnen er meer of juist geen enkele zijn, simpelweg omdat er geen aanvragen zijn gedaan; in Landsmeer en Oostzaan werden in 2022 en 2023 geen lintjes uitgereikt om die reden.
Financieel is een onderscheiding geen drempel voor kandidaten: de fabricage kost ongeveer 380 euro, maar aanvrager, ontvanger en gemeente betalen niets; de onderscheiding wordt kosteloos toegekend namens de koning. Praktisch gezien draag je het ‘grote’ versiersel alleen bij officiële gelegenheden met ambtskostuum; voor dagelijks gebruik is er een klein draagteken in de ordekleuren. Ook bestaat de mogelijkheid een miniatuurversiersel te bestellen voor avondkleding. De onderscheidingen zijn persoonlijk en blijven eigendom van de koning; na overlijden moeten ze worden teruggezonden en het is strafbaar om een onderscheiding ongeoorloofd te dragen.
Afwijzingen zijn zeldzaam maar komen voor. Sommige mensen weigeren zelf een lintje, zoals sommige uitgesproken republikeinen; anderen geven later een ontvangen onderscheiding terug om politieke of principiële redenen. Kortom: de lintjesregen is een formeel, door procedures omkaderd eerbetoon dat zowel ruimte laat voor lokale variatie als voor centrale controle.