Historici onderzoeken tienduizenden Haarlemse 'doodsbriefjes'
In dit artikel:
Een team historici van verschillende universiteiten werkt samen met burgerwetenschappers en het Noord-Hollands Archief aan het digitaliseren en analyseren van tienduizenden handgeschreven doodsbriefjes uit Haarlem. De documenten, opgesteld sinds de invoering van de Wet op de Uitoefening der Geneeskunst (vanaf 1865), bevatten door artsen vastgestelde doodsoorzaken en andere persoonsgegevens. Vrijwilligers ontcijferen de scans en zetten de informatie in spreadsheets zodat de gegevens doorzoekbaar en bruikbaar worden voor onderzoek; de verwachte resultaten worden volgend jaar openbaar.
Het project bouwt voort op eerdere vergelijkbare datasets voor Amsterdam en Maastricht en maakt regionale verschillen in sterftepatronen zichtbaar. Zo daalde de zuigelingensterfte in het noordwesten van Nederland al rond 1870, terwijl in Maastricht die sterke afname pas rond 1915 op gang kwam. Dergelijke inzichten ontstaan zodra datasets vergelijkbaar en gestructureerd zijn.
De gedigitaliseerde Haarlemse archieven — alle overlijdensakten zijn voorlopig beperkt tot vóór 1956 vanwege de wettelijke 50‑jaarregel — worden na verwerking beschikbaar gesteld via het Noord-Hollands Archief. Historici zien er niet alleen wetenschappelijke waarde in: wie aan familiegeschiedenis doet kan met naam, leeftijd en datum ontbrekende puzzelstukjes invullen. Zoals archiefmedewerker Jan Kruidhof zegt: "Een doodsoorzaak kan een waardevol puzzelstukje zijn."
Soms levert het materiaal ook aangrijpende details op. Een doodsbriefje over een doodgeboorte op oudejaarsavond verklaarde bijvoorbeeld waarom familieleden jaar na jaar stil gedrag vertoonden tijdens dat feest. Ook de oorlogsjaren springen eruit: briefjes uit 1940 illustreren de wanhoop toen vluchtpogingen mislukten en onder meer joden niet konden ontsnappen — in die periode viel een relatief hoog aantal suïcides op. Zulke gegevens helpen lokale geschiedschrijving humaner en concreter te maken.
Kortom: door het toegankelijk maken van doodsbriefjes ontstaat een rijker, meer gedetailleerd beeld van het dagelijks leven, ziekten en tragedies uit het verleden — met zowel wetenschappelijke als persoonlijke betekenis.