'De plaskrul weghalen? Daarmee ga je voorbij aan de waarde die het écht heeft voor Amsterdam'
In dit artikel:
Een recent opiniestuk pleitte voor het weghalen van Amsterdamse plaskrullen omdat ze een zichtbaar symbool zouden zijn van mannelijke dominantie in de openbare ruimte. Sociologe Tessel Kist, performer Barnaby Savage en historicus Tijmen van Voorthuizen verzetten zich daartegen en benadrukken dat de krul zowel praktisch nut als historische en culturele betekenis heeft.
De krullen, geplaatst rond 1876 door de Dienst der Publieke Werken in het kader van moderniserings- en hygiëneprojecten, maakten deel uit van het stedelijk meubilair van een groeiende wereldstad. Ze functioneren nog altijd als snelle, gratis sanitaire voorziening voor mensen die veel buiten werken — taxi- en pakketbezorgers — en voor dak- en thuislozen die anders afhankelijk zouden zijn van betaalde of ontoegankelijke toiletten.
Hoewel het klopt dat de krul primair bruikbaar is voor mensen die staand plassen en dat er te weinig toegankelijke, genderneutrale alternatieven zijn, stellen de drie auteurs dat simpelweg verwijderen het probleem niet oplost. Het wegnemen van krullen zou de druk op bestaande voorzieningen vergroten; genderneutrale oplossingen nemen vaak meer ruimte in en vergen intensiever onderhoud, en zijn dus niet één-op-één uitwisselbaar.
De kritiek dat de krul per definitie een anti-feministisch symbool zou zijn, wordt betwijfeld. De discussie zou volgens de auteurs meer moeten gaan over culturele vormen van masculiniteit en toegankelijkheid van voorzieningen dan over biologische determinatie. Bovendien kan het opruimen van zo’n object contraproductief zijn: het raakt juist groepen die er veel baat bij hebben.
Belangrijk in hun betoog is ook de queer-historische dimensie: toen homoseksualiteit publiekelijk werd afgekeurd, boden plaskrullen relatief besloten plekken om andere mannen te ontmoeten. Daarmee fungeerden ze niet alleen als instrument van mannelijke openbare aanwezigheid, maar ook als locatie van weerstand en subversie tegen een dominante heteronormatieve orde.
De auteurs pleiten daarom voor het uitbreiden van inclusieve, openbare sanitaire voorzieningen—zoals urinoirs die voor iedereen toegankelijk zijn, succesvol toegepast in landen als Denemarken, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk—in plaats van het simpelweg verwijderen van bestaande krullen. Hun slotboodschap: de plaskrul verdient behoud of zelfs aanvulling, niet eliminatie.