Boek belicht verborgen koude-oorlogerfgoed: "Alkmaar was er op tijd bij"

In dit artikel:

Deze week verschijnt een boek over het Koude Oorlog-erfgoed van Alkmaar, geschreven door Rutger Noorlander en Colette Cramer. De presentatie is dinsdag in het Alkmaarse stadhuis; Noorlander, die veel lokaal onderzoek deed, werkte eerder al vergelijkbaar materiaal uit voor Den Haag en een landelijke inventarisatie. De basis van het Alkmaar-onderzoek waren mondelinge geschiedenissen: in 2019 voerden de auteurs in opdracht van de gemeente interviews met betrokkenen, waardoor verhalen bewaard zijn van mensen die inmiddels deels overleden zijn.

Het boek, getiteld Schuilen voor de atoombom in Alkmaar, beschrijft hoe grondig de stad voorbereid was op een nucleair en conventioneel conflict. Welke locaties in Alkmaar noemen de auteurs? Onder meer openbare schuilkelders (zoals de parkeergarage onder De Vest, destijds bedoeld als schuilplaats voor zo’n 6.000 mensen), twee ondergrondse atoomschuilkelders, drie commandoposten en de grote schuilruimte in het voormalige PTT-gebouw (nu onder meer de redactie van Streekstad Centraal). Dat PTT-gebouw is deels opengesteld voor rondleidingen door de auteurs; de gevoelservaring binnen zo’n kelder benadrukt volgens hen hoe serieus de plannen waren.

Naast onderkomens behandelt het boek ook infrastructurele maatregelen: waterkeringen waarmee men het water in de grachten wilde houden om instorten van kades en verlies van bluswater te voorkomen, en een springstofluik onder een brug om aanvalsroutes te kunnen blokkeren. Alkmaar speelde een belangrijke regionale rol omdat de stad tussen potentiële doelwitten als Den Helder en Amsterdam lag.

De publicatie plaatst die historische voorbereidingen in een actuele context: recente geopolitieke spanningen maken het onderwerp voor veel mensen opnieuw relevant. Het erfgoed is nooit gebruikt, wat als geruststellend wordt gezien, maar Noorlander en Cramer willen met hun boek ook benadrukken hoe waardevol vrede is en waarom het behoud van dit erfgoed belangrijk is voor het collectieve geheugen.