Amsterdam wil opnieuw experimenteren met 'skaeve huse', woningen voor extreme overlastgevers: 'Voor deze groep werkt het gewoon'

In dit artikel:

Amsterdam onderzoekt opnieuw of er speciale, kleinschalige woningen kunnen komen voor mensen met ernstige verslavings- en psychische problemen die niet in een gewone woonwijk kunnen wonen en ook niet passen binnen de maatschappelijke opvang. Het plan staat in het coalitieakkoord van PRO Amsterdam en D66. De gemeente spreekt daarbij over een prikkelarme woonvorm met dagelijkse begeleiding; de term ‘skaeve huse’ wordt wel expliciet genoemd.

Het Deense concept is bedoeld voor mensen die zelfstandig wonen niet volhouden, zorg vaak afwijzen en in reguliere buurten voor aanhoudende problemen zorgen. Zij wonen in afzonderlijke woningen of kleine complexen, met professionele begeleiding en duidelijke basisregels. De aanpak moet voorkomen dat bewoners na een huisuitzetting op straat belanden en verder afglijden.

Amsterdam testte de woonvorm al eerder. In 2007 kwamen in de Houthaven vijf containerwoningen te staan, naast een zesde container voor de begeleiding. De bewoners waren alleenstaande mannen met onder meer verslavingsproblemen, psychische aandoeningen en soms een strafblad. In hun vorige woonomgeving was sprake geweest van vervuiling, geluidsoverlast, intimidatie of andere langdurige conflicten.

De proef kreeg landelijke aandacht, maar werd in 2010 beëindigd omdat de locatie nodig was voor woningbouw. Een andere plek werd niet gevonden. Volgens betrokkenen werkte het project inhoudelijk beter dan de publieke beeldvorming deed vermoeden. Een onafhankelijke evaluatie meldde weinig problemen in de omgeving en zag een duidelijke afname van overlast op de oude adressen van de bewoners. De combinatie van intensieve begeleiding, een vast aanspreekpunt en heldere regels speelde daarbij een belangrijke rol.

Toch kwam uitbreiding naar andere stadsdelen niet van de grond. Corporaties konden woningen en beheer leveren, terwijl zorgorganisatie HVO-Querido de begeleiding wilde verzorgen, maar de politieke besluitvorming over locaties bleef vastlopen. Bestuurders vreesden weerstand van omwonenden en wilden niet worden verbonden aan het negatieve beeld van de zogenoemde ‘asowoningen’.

Dat beeld werd later versterkt door de Amsterdamse treiteraanpak. Bij extreme woonoverlast werd niet langer automatisch het slachtoffer verplaatst, maar kon ook de veroorzaker een andere woning krijgen. De verhuizing van de beruchte familie Dimitrov naar een woning bij de Piet Heintunnel trok veel aandacht door meldingen van bedreiging, agressie en het afwijzen van hulp. Volgens deskundigen verschilde die situatie echter sterk van skaeve huse, onder meer omdat er veel minder begeleiding was.

In andere Nederlandse steden bleef de aanpak wel bestaan. De belangstelling neemt bovendien toe door de groeiende groep mensen met zogenoemd onbegrepen gedrag. Zij plegen niet noodzakelijk strafbare feiten en hebben vaak geen acute zorgindicatie, maar kunnen in een gewone woonomgeving toch grote problemen veroorzaken. Gemeenten en woningcorporaties zien daardoor opnieuw behoefte aan een tussenoplossing.

De benadering is inmiddels ook veranderd. De eerste Amsterdamse proef werd vooral verdedigd vanuit het belang van veiligheid en rust voor omwonenden. Nu ligt de nadruk sterker op wonen, autonomie en zorg voor een kwetsbare groep. In het nieuwe coalitieakkoord wordt het woord ‘overlast’ vermeden. Bewoners krijgen ruimte om zelfstandig te leven, maar moeten zich aan elementaire afspraken houden.

De gemeente voert momenteel een haalbaarheidsonderzoek uit naar een locatie. Waar die moet komen, is nog geheim omdat eerdere plannen veel lokale weerstand opriepen. Een geschikte plek, een zorgvuldige selectie van bewoners en voldoende begeleiding gelden als voorwaarden. Volledige zekerheid biedt de methode niet: een dodelijk incident in een vergelijkbare voorziening in Heerlen liet vorig jaar zien welke risico’s kunnen bestaan.

Tegelijkertijd zijn er voorbeelden van positieve resultaten. In Hilversum daalde het aantal jaarlijkse politiemeldingen rond zes bewoners van ongeveer 150 naar nul. Amsterdam moet nog bepalen of die ervaringen kunnen worden vertaald naar een nieuw project. De bewoners van de eerste proef werden na de sloop verspreid over zorglocaties van HVO-Querido; de oorspronkelijke woonvorm in de Houthaven kwam daarmee ten einde.