Als internet uitvalt: van carbonpapier tot noodplannen achter gesloten deuren

In dit artikel:

Na het tijdelijk uitschakelen van overheidssites in de regio Alkmaar onderzocht Streekstad Centraal hoe publieke organisaties zich voorbereiden op een langdurige uitval van internet en andere digitale systemen. De websites van de zes gemeenten, de veiligheidsregio, de GGD en het hoogheemraadschap gingen vorige week uit voorzorg offline na een beveiligingsprobleem rond PHP. De meeste kwamen later die avond weer beschikbaar. E-mail bleef toen werken, maar de situatie riep de vraag op wat er gebeurt als ook digitale communicatie, ICT-systemen en bediening op afstand wegvallen.

De Alkmaarse gemeenteraad heeft hiervoor sinds september 2025 een openbaar continuïteitsplan. Daarin staan onder meer papieren agenda’s en vergaderstukken, besluitvorming met pen, papieren contactlijsten, radio’s, zaklampen en carbonpapier om zonder printer kopieën te maken. Ook informatie via de radio en fysieke informatiepunten zijn opgenomen. Het plan geldt alleen voor het functioneren van de raad. De gemeente brengt volgend jaar verder in kaart wat nodig is om de bredere bedrijfsvoering bij digitale uitval voort te zetten.

Het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier beschikt over een crisisbeheersingsplan uit 2020 voor langdurige uitval van elektriciteit, ICT en telecommunicatie. Dat scenario kan ook betekenen dat sluizen en gemalen niet meer op afstand werken. Het plan noemt noodstroom, noodcommunicatie, handmatige bediening, reservesystemen, back-ups en samenwerking met andere waterschappen. Veel praktische details staan in aparte draaiboeken. Een geactualiseerde versie moet naar verwachting in 2027 worden vastgesteld.

Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo verwijzen naar bestaande procedures voor incidenten en dreigingen, maar geven niet aan welke maatregelen al concreet zijn uitgevoerd of getest. Dijk en Waard heeft uitval van internet, e-mail en andere digitale voorzieningen opgenomen in het bedrijfscontinuïteitsplan en noemt fysieke communicatie als alternatief. De gemeente en de provincie delen geen specifieke noodmaatregelen vanwege veiligheidsrisico’s.

Ook de Veiligheidsregio Noord-Holland Noord houdt operationele plannen vertrouwelijk. Wel verwijst zij naar het openbare Regionaal Crisisplan en meldt zij te werken aan reservemiddelen, noodsteunpunten en coördinatiepunten. Omdat de regio niet overal tegelijk hulp kan bieden, worden inwoners opgeroepen zichzelf 72 uur te kunnen redden. De veiligheidsregio zegt dergelijke scenario’s regelmatig te oefenen.

De rechtbank Noord-Holland test jaarlijks haar aanpak van ICT-uitval, met een uitgangspunt van maximaal 48 uur. Daarnaast worden scenario’s voor langdurige stroomuitval en een grote cyberaanval bijgewerkt. De GGD Hollands Noorden en Noordwest Ziekenhuisgroep zeggen eveneens te oefenen, maar delen hun interne plannen niet vanwege gevoelige informatie.

De inventarisatie laat zien dat veel organisaties voorbereidingen treffen, maar ook dat openbaar beleid niet bewijst dat alle maatregelen zijn uitgevoerd. Omgekeerd zegt een geheimgehouden plan niets over de kwaliteit van de voorbereiding. Streekstad Centraal wil daarom nog nagaan hoe vaak er daadwerkelijk wordt geoefend, welke praktische voorzieningen beschikbaar zijn en welke informatie inwoners bij langdurige uitval krijgen.