Alkmaar kan AI niet helemaal controleren, maar: "Maakt mensen juist mondig en dat is goed"

In dit artikel:

In Alkmaar ligt discussie over het gebruik van kunstmatige intelligentie binnen de gemeentelijke dienstverlening. De aanleiding was het jaarverslag van de gemeentelijke ombudsman, dat in mei verscheen met op de omslag een door AI gemaakte afbeelding van de Waagtoren die niet overeenkomt met de realiteit. Die ‘bedachte’ foto wekte bij journalisten van Streekstad Centraal twijfels over of en hoeveel van het rapport door AI tot stand kwam.

Wethouder of ambtenaren spreken over AI vooral als hulpmiddel voor vormgeving, samenvattingen en leesbaarheid; de gemeente benadrukt dat medewerkers altijd eindverantwoordelijk blijven voor inhoud en controle. Er bestaan strikte regels: vertrouwelijke gegevens mogen niet via openbare AI‑servers verwerkt worden en alleen tools die voldoen aan eisen rond veiligheid, privacy en controle mogen gebruikt worden. Ook worden medewerkers geschoold om bewust en verantwoord met AI om te gaan.

Tegelijkertijd kan de gemeente geen controle uitoefenen op rapporten die door een onafhankelijke functionaris of een externe partij zijn gemaakt. Het jaarverslag van de ombudsman valt onder haar eigen verantwoordelijkheid, en de gemeente kan dus niet bevestigen of voor dat specifieke document AI is ingezet. Ombudsvrouw Anneke Wezel (zelf onafhankelijk) erkent dat ze AI gebruikt voor beeld en vormgeving en verdedigt dat als kostenbesparend: de inhoud van haar adviezen, zo stelt ze, is door haarzelf opgesteld. Ze wijst er tevens op dat AI ook burgers kan versterken: mensen kunnen het gebruiken om informatie te vinden of brieven te formuleren en zo beter voor zichzelf opkomen — iets wat aansluit op de kern van haar werk.

De casus laat zien waar de spanning zit: AI biedt efficiency- en toegankelijkheidsvoordelen, maar roept kwaliteit‑, transparantie‑ en controlevragen op, zeker wanneer onafhankelijke documenten verschijnen met onduidelijk gebruik van AI. Alkmaar kiest voor duidelijke grenzen en scholing, maar de discussie over hoe onafhankelijkheid en betrouwbaarheid in het digitale tijdperk gewaarborgd blijven, blijft voortduren.